Radni na miejskich etatach. Gdzie kończy się niezależność radnych?

Sześciu radnych Rady Miejskiej w Świebodzicach łączy sprawowanie mandatu z pracą lub działalnością zawodową w instytucjach zależnych od gminy. Są wśród nich pracownicy miejskiej spółki sportowej, Ośrodka Pomocy Społecznej i Miejskiego Zarządu Nieruchomości. Choć takie zatrudnienie co do zasady nie narusza prawa, rodzi poważne pytania o niezależność osób, które powinny kontrolować burmistrza i sposób wydawania publicznych pieniędzy. Najnowszy raport Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska pokazuje, że problem ma charakter ogólnopolski, a Dolny Śląsk zajmuje niechlubne pierwsze miejsce pod względem liczby ujawnionych przypadków.

Raport „Każdy musi gdzieś pracować”, przygotowany przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska, rzuca nowe światło na powiązania zawodowe radnych z samorządami, w których sprawują mandat. Według danych na 17 sierpnia 2026 roku w całym kraju uzyskano 2366 potwierdzeń zatrudnienia lub współpracy radnych z podmiotami zależnymi od ich gmin. Najwięcej, bo aż 250 przypadków, odnotowano w województwie dolnośląskim. To o jeden więcej niż na Mazowszu. W przeliczeniu na liczbę mandatów około 9% dolnośląskich radnych pracuje w takich jednostkach, podczas gdy średnia krajowa wynosi około 6%. Wyższy odsetek odnotowano jedynie w województwie zachodniopomorskim.

Problem jest widoczny również w powiecie świdnickim, gdzie w ramach monitoringu potwierdzono 12 przypadków zatrudnienia radnych w jednostkach zależnych od gmin. Szczególną uwagę zwraca Zakład Usług Komunalnych w Świdnicy, w którym pracuje aż czterech radnych. Jednak także Świebodzice mają powody, by przyjrzeć się relacjom między lokalną władzą uchwałodawczą a instytucjami finansowanymi lub kontrolowanymi przez samorząd.

Z publicznie dostępnych oświadczeń majątkowych za 2025 rok, złożonych w 2026 roku, wynika, że z miejskimi jednostkami związanych zawodowo jest sześciu świebodzickich radnych. Mateusz Brzuchacz wskazał zatrudnienie w Ośrodku Sportu i Rekreacji w Świebodzicach jako instruktor kulturystyki. Jest również wymieniany jako prowadzący zajęcia ruchowe w klubach seniora działających przy Ośrodku Pomocy Społecznej. Marek Gąsior pracuje w spółce OSiR Świebodzice jako menedżer sportu, natomiast Ewelina Głąbiak wskazała tę samą spółkę jako miejsce zatrudnienia na stanowisku młodszego specjalisty do spraw marketingu. Oznacza to, że aż troje radnych jest zawodowo związanych z jedną miejską spółką.

Kolejne osoby pracują w jednostkach organizacyjnych gminy. Agata Koperska jest zatrudniona w Ośrodku Pomocy Społecznej w Świebodzicach jako kierownik klubów seniora na Osiedlu Sudeckim i Osiedlu WSK. Krystian Wołoszyn pełni funkcję kierownika świetlicy środowiskowej działającej w strukturze OPS. Z kolei Katarzyna Woźniak pracuje w Miejskim Zarządzie Nieruchomości w Świebodzicach jako inspektor do spraw administracyjnych. Miejsca pracy tych osób znajdują potwierdzenie w ich jawnych oświadczeniach majątkowych, opublikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej.

To sześć osób w 21-osobowej Radzie Miejskiej, a więc niemal jedna trzecia jej składu. Nie jest to jednak wynik uzyskany metodologią Watchdog Polska, lecz odrębne zestawienie na podstawie publicznych dokumentów. Nie należy zatem automatycznie utożsamiać wszystkich sześciu przypadków z imiennie zweryfikowanymi zgłoszeniami organizacji. Sam fakt tak licznych powiązań zawodowych jest jednak wystarczającym powodem do poważnej publicznej dyskusji.

foto ilustracyjne z posiedzenia sesji Rady Miejskiej

Wątpliwości stają się jeszcze bardziej uzasadnione, gdy spojrzymy na funkcje pełnione przez wymienionych radnych w komisjach Rady Miejskiej. Mateusz Brzuchacz jest przewodniczącym Komisji Zdrowia, Sportu i Pomocy Społecznej, a więc komisji zajmującej się obszarami działalności miejskich instytucji, z którymi jest związany zawodowo. Agata Koperska zasiada w Komisji Rewizyjnej, która uczestniczy w realizacji funkcji kontrolnej rady. Katarzyna Woźniak, zatrudniona w Miejskim Zarządzie Nieruchomości, jest członkinią Komisji Gospodarki Mieszkaniowej. Takie powiązania nie dowodzą nierzetelności konkretnych radnych, ale pokazują, jak blisko mogą znajdować się ich interesy zawodowe i obowiązki wynikające z mandatu.

Istota problemu nie sprowadza się przecież do samego zatrudnienia. Radni mają prawo pracować i otrzymywać wynagrodzenie za wykonywane obowiązki. Jednak ich podstawowym zadaniem jest reprezentowanie mieszkańców, uchwalanie budżetu oraz kontrolowanie działalności burmistrza. Tymczasem burmistrz ma bezpośredni lub pośredni wpływ na funkcjonowanie miejskich jednostek, ich finansowanie, a także obsadę stanowisk kierowniczych. Powstaje zatem sytuacja, w której osoba mająca kontrolować władzę wykonawczą sama pozostaje w zawodowej zależności od systemu zarządzanego przez tę władzę.

Co istotne, polskie przepisy dopuszczają większość takich sytuacji. Ustawa o samorządzie gminnym zabrania radnemu zatrudnienia w urzędzie własnej gminy, a także kierowania jej jednostką organizacyjną lub zastępowania kierownika takiej jednostki. Nie wprowadza jednak generalnego zakazu pracy na innych stanowiskach w szkołach, spółkach komunalnych czy instytucjach miejskich. Samo użycie określenia „kierownik” w nazwie stanowiska nie przesądza też o naruszeniu ustawy — znaczenie ma status prawny konkretnej jednostki. Legalność zatrudnienia nie rozstrzyga jednak znacznie ważniejszej kwestii: rzeczywistej niezależności radnego.

Autorzy raportu Watchdog Polska zwracają uwagę, że potencjalny konflikt interesów nie musi oznaczać bezpośrednich nacisków. Wystarczy świadomość, że warunki pracy, wysokość wynagrodzenia, przyszły awans czy stabilność zatrudnienia mogą być pośrednio związane z decyzjami władz miasta. Taka zależność może wpływać na gotowość do zadawania niewygodnych pytań, publicznego krytykowania burmistrza albo przeciwstawiania się decyzjom dotyczącym miejskich spółek. Nie oznacza to, że każdy zatrudniony w miejskiej jednostce radny działa pod czyjeś dyktando. Oznacza natomiast, że system stwarza ryzyko konfliktu interesów, którego mieszkańcy nie powinni ignorować.

W Świebodzicach temat ma szczególne znaczenie również ze względu na sytuację polityczną. Podczas sesji 24 czerwca 2026 roku burmistrz Paweł Ozga nie uzyskał ani wotum zaufania, ani absolutorium za wykonanie budżetu za 2025 rok. Za ich udzieleniem głosowało dziesięciu radnych, siedmiu było przeciw, dwóch wstrzymało się od głosu, a dwóch nie uczestniczyło w głosowaniach. Pokazuje to, że w radzie istnieją realne podziały i nie można automatycznie przypisywać wszystkim radnym zatrudnionym w miejskich jednostkach popierania burmistrza. Nie zmienia to jednak zasadniczego pytania o przejrzystość i niezależność lokalnej władzy.

Warto również pamiętać, że raport Watchdog Polska był jedynie pilotażem. Nie wszystkie instytucje odpowiedziały na pytania organizacji, a część odmówiła udostępnienia informacji. Monitoring nie obejmował także zatrudniania członków rodzin radnych ani powiązań między różnymi szczeblami samorządu. Nie badał również okoliczności przyjmowania poszczególnych osób do pracy. Rzeczywista skala zależności zawodowych i finansowych może być więc większa, niż wynika z opublikowanych danych.

Mieszkańcy Świebodzic mają prawo wiedzieć nie tylko, gdzie pracują ich przedstawiciele, lecz również czy i w jaki sposób potrafią oddzielać interes własnego pracodawcy od interesu całej wspólnoty. Potrzebna jest pełna jawność takich powiązań, przejrzystość zatrudnienia w miejskich jednostkach oraz szczególna ostrożność przy podejmowaniu decyzji dotyczących instytucji, w których radni sami zarabiają. Sam mandat nie może stawać się tarczą chroniącą przed pytaniami o potencjalny konflikt interesów.

Rada Miejska nie została powołana po to, by być przedłużeniem władzy burmistrza ani reprezentacją pracowników miejskich instytucji. Ma być niezależnym organem reprezentującym mieszkańców i kontrolującym sposób zarządzania ich pieniędzmi. Bez tej niezależności samorządowa kontrola może stać się jedynie formalnością, a publiczne zaufanie do lokalnej demokracji będzie systematycznie słabnąć.

Czy radni, którzy mają kontrolować burmistrza i rozliczać go z gospodarowania publicznymi pieniędzmi, mogą robić to naprawdę rzetelnie i niezależnie, gdy sami pozostają w finansowej zależności od instytucji podległych temu samemu burmistrzowi?

Komentarze